Overgenomen van www.trouw.nl
Frans Timmermans; minister van buitenlandse zaken −
29/06/13, 16:00
© .
President Abraham Lincoln roept op 1 januari 1863 het einde van de slavernij uit in de Verenigde Staten.
opinie:
De opdracht van Abraham Lincoln om het werk af te maken waaraan anderen
hun beste krachten hebben gegeven, is nog altijd niet voltooid, schrijft
Frans Timmermans.
In Willemstad, Curaçao, vindt men tegenover elkaar - gescheiden door de
St. Annabaai - het Maritiem Museum en het Slavernijmuseum Kura Holand.
Drie weken geleden ben ik tijdens mijn bezoek aan het eiland rondgeleid
door beide musea. Het heeft een diepe indruk op mij gemaakt: twee musea,
twee verhalen, één geschiedenis. De geschiedenis van de Nederlandse
expansie overzee.
Slavernij is een onlosmakelijk onderdeel van
menselijke expansiezucht door de eeuwen heen. De Nederlandse
geschiedenis is daar niet uniek in. De Nederlandse maritieme kracht en
slavenhandel gingen hand in hand. Trots en schaamte liggen niet ver van
elkaar, gescheiden door de wateren van de St. Annabaai.
Op 1 juli
2013 staan Nederlanders in het hele Koninkrijk en Surinamers, hier en
in hun moederland, stil bij de opheffing van de slavernij in de
Nederlandse West-Indische koloniën, 150 jaar geleden. Nederland liep
toen bepaald niet voorop. Engeland, Frankrijk en Denemarken maakten de
stap (veel) eerder. In delen van Nederlands-Indië bleef slavernij zelfs
nog tot in de twintigste eeuw voortbestaan. Paradoxaal genoeg was een
verdere expansie van de Nederlandse macht daar nodig om de slavernij tot
een einde te brengen.
Mensen als handelswaarRuim
tweehonderd jaar geleden, aldus de Amerikaanse schrijver Adam
Hochschild, was vrijheid de uitzondering en slavernij de dagelijkse
praktijk: driekwart van de mensheid was onvrij, gebonden in enige vorm
van slavernij. Niet alleen in Noord- of Zuid-Amerika of in Afrika, maar
ook in Azië, in het Midden-Oosten en in grote delen van Europa.
Gelukkig is destijds het besef gegroeid dat wat in de dagelijkse
praktijk geaccepteerd is, niet normaal hoeft te zijn. En dat de
dagelijkse praktijk juist in kan druisen tegen normen en waarden, tegen
algemene rechtsbeginselen. Stap voor stap kwam vanaf de zeventiende eeuw
een bonte coalitie tot stand van mensen die zich verzetten tegen de
praktijk om andere mensen als handelswaar te zien.
Britten gaven
hieraan de sterkste impulsen. De eerste wereldwijde
mensenrechtencampagne, zo noemt Hochschild de strijd tegen slavernij.
Wilberforce en Wedgwood zijn namen die haast iedere Brit kent. Hun
strijd tegen slavernij is onderdeel van het collectieve bewustzijn.
VrijheidsstrijdersIn
Nederland is de strijd tegen de slavernij en de herinnering eraan lange
tijd overgelaten aan specialisten. Dat is anders in de niet-Europese
delen van het Koninkrijk en in Suriname, waar de herinnering aan de
slavernij volop leeft. Elke Nederlandse filmliefhebber, elke
televisiekijker weet wie de Romeinse slavenleider Spartacus was.
Weinigen kennen de namen van slavenleiders als Boni in Suriname en Tula
op Curaçao, die de strijd durfden aan te binden met het koloniale gezag
en de slavernij die daarmee gepaard ging. Suriname en Curaçao herdenken
deze mannen als de vrijheidsstrijders die ze waren.
En wie in
Nederland kent de naam van de voormalige VOC-bestuurder Dirk van
Hogendorp die zich in de Napoleontische tijd keerde tegen de slavernij
in Nederlands-Indië? Of van Wolter baron van Hoëvell, predikant en
liberaal Kamerlid ten tijde van Thorbecke, die het parlementaire debat
voerde over de afschaffing van de slavernij in de West? Zij verdienen
het genoemd te worden als voorlopers en trendsetters die beseften dat
algemene rechtsbeginselen niet alleen van toepassing moeten zijn op
Europese ingezetenen van het Koninkrijk, maar op allen die zich in het
Koninkrijk bevinden, waar ook ter wereld.
Slag bij GettysburgOp
de dag dat de slaven van Suriname en de Nederlandse Antillen hun
vrijheid kregen, bereikte deze eerste mensenrechtencampagne zijn climax.
Niet op Curaçao of in Paramaribo, maar in Gettysburg, Pennsylvania: op 1
juli 1863 begon daar de meest bloedige slag van de Amerikaanse
Burgeroorlog. In drie dagen vonden 50.000 soldaten de dood. Het was een
keerpunt in de oorlog die begonnen was om de afschaffing van de
slavernij. Vier maanden later sprak president Lincoln bij Gettysburg
zijn beroemde woorden uit in een korte toespraak ter inwijding van het
ereveld aldaar. Hij maande de levenden zich te wijden aan het
onafgemaakte werk waaraan de gevallenen waren begonnen, opdat hun offer
niet vergeefs zou zijn.
Voor president Lincoln was aanname van
het 13de Amendement van de Amerikaanse Grondwet, waarin het verbod op
slavernij is vastgelegd, een levensdoel. Zonder dit verbod zou het offer
van Gettysburg zinloos zijn. Zoals wetgeving het gedrag van burgers en
overheden normeert, fungeren internationale afspraken over mensenrechten
als normering voor staten. Internationale verdragen hebben de
uitzondering van 200 jaar geleden tot norm verheven, zoals vervat in
artikel 4 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:
Niemand zal in slavernij of horigheid gehouden worden. Slavernij en
slavenhandel in iedere vorm zijn verboden.
Maar 150 jaar nadat de
slaven van de West zijn bevrijd, 150 jaar na Gettysburg, is het
ontluisterend dat slavernij nog steeds niet van de aardbodem is
verdwenen. De Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) schat dat in 2012
21 miljoen mensen in enige vorm van gedwongen arbeid werkzaam waren, de
VS houden het zelfs op 27 miljoen.
De strijd tegen slavernij
gaat in de huidige tijd door. Herendiensten en knevelarij, zoals door
Multatuli al aangeklaagd, bestaan nog steeds: bonded labour
(schuldslavernij), dwangarbeid, de ergste vormen van kinderarbeid,
huisslaven, sexindustrie, mensensmokkel, moderne symptomen van een oude
kwaal waar ook Nederland nog steeds niet immuun voor is.
OpdrachtDaarom
gaat het kabinet door met de strijd tegen mensenhandel, tegen
vrouwenhandel en tegen arbeidsuitbuiting in Nederland. Daarom is de
opdracht urgent om internationaal op te komen voor toepassing van
fundamentele arbeidsnormen, zoals het kabinet heeft vastgesteld in de
mensenrechtenbrief. Strijd tegen kinderarbeid en voor universele
handhaving van het verbod op dwangarbeid staan daarin centraal.
De
rol van mensenrechtenverdedigers is doorslaggevend, zo leert ons het
voorbeeld van Wilberforce en Wedgwood, Van Hogendorp en Van Hoëvell. Hun
navolgers zal Nederland blijven steunen. De opdracht van Abraham
Lincoln om het werk af te maken waaraan anderen hun beste krachten of -
zoals Boni en Tula - hun leven hebben gegeven, is nog niet voltooid.
De koffie plantages lagen oorspronkelijk in het moerasgebied van Boven Suriname. Langs de rivieren in Suriname werden vanaf ongeveer 1645 plantages aangelegd, te beginnen met een dam om de toekomstige plantage. vervolgens werd daarbinnen een stelsel van kanaaltjes aangelegd om het droog te maken en te houden. De koffieplanten op de koffiebedden stonden daardoor voldoende droog. 
